Lý giải về nhận định này, ông Nguyễn Trần Bạt khẳng định văn hóa là môi trường ý thức, là lá phổi của đời sống mà sự lạc hậu của môi trường tinh thần sẽ là vật cản đối với tiến độ cũng như sự thành công của canh tân kinh tế và canh tân chính trị
Lễ hội tịch điền Đọi Sơn (Hà Nam) Ảnh: Hồng Vĩnh Ra đời trước cả khi có nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Đề cương Văn hóa năm 1943 do một lãnh tụ của Đảng lúc ấy là Tổng Bí thư Trường Chinh khởi thảo được đánh giá là biểu thị một tầm nhìn chiến lược của Đảng.
Nhưng đồng thời cũng phải chống thiên hướng vǎn hóa quá trớn của bọn tờrốtkít”; thậm chí, trong Đề cương còn có những nhận định: "đương đầu về tông phái vǎn nghệ (chống chủ nghĩa cổ điển, chủ nghĩa lãng mạn, chủ nghĩa thiên nhiên, chủ nghĩa biểu tượng, v.
Còn tính đương đại thì trở thành quá trớn trong bước đường giao lưu và hội nhập. 70 năm trước, các nhà cách mạng đã thấy rõ, cần trước hết một cương lĩnh soi đường cho đời sống ý thức của cả dân tộc đang chìm đắm trong bảo thủ lạc hậu của văn hóa phong kiến trung thế kỉ và văn hóa nô dịch thực dân. Như ý kiến của nhiều nhà văn hóa, phải có những cuộc cải cách thẳng tắp và đồng bộ để giữ cho môi trường tinh thần luôn trong lành, vừa có khả năng loại bỏ những giá trị đã lỗi thời, vừa có khả năng tiếp thu những tinh hoa văn hóa từ các cộng đồng khác trên thế giới.
Nhìn lại lịch sử chúng ta thấy rõ ràng trong thực tế sự ra đời của Đề cương Văn hóa Việt Nam có sức mạnh đặc biệt, vấn và tụ hội đông đảo người Việt Nam yêu nước vào Hội Văn hóa cứu quốc – một thành viên của chiến trận Việt Minh.
Lần trước tiên Đảng công khai ý kiến, thái độ về văn hóa và nhờ chính cương ấy mà tập kết được đông đảo đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức hướng tới đích chung là làm cách mạng, giải phóng dân tộc. Việc bây chừ là cần những chính sách thích hợp cho sự phát triển của văn hóa ngày bữa nay, trong mối quan hệ với phát triển kinh tế và từng lớp. Không phải ngẫu nhiên trong khi bối cảnh từng lớp lúc ấy dường như chỉ cần có cơm ăn, Đảng lại nhìn ra sức mạnh từ Văn hóa.
So với sự kịp thời và khá sớm sủa của việc ra đời Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, sau này, những chính sách về văn hóa khá chậm trễ trong sự phát triển của kinh tế và tầng lớp.
Nhìn lại sự kiện này là để thấy được ý nghĩa quan trọng của văn hóa trong từng giai đoạn cụ thể chứ không phải để trở lại với quan niệm chỉ còn phù hợp với cảnh ngộ lịch sử ấy.
V. V. Nhiều người từng đặt câu hỏi: tại sao vào thời khắc ấy, khi cách mạng còn chưa thành công, quần chúng. Cẩm Thúy. 70 năm trước Đảng đã thấy thúc bách phải cho ra đời một cương lĩnh về văn hóa. Cách hiểu về một nền văn hóa dân tộc được đặt ra từ 70 năm trước thỉnh thoảng lại trở thành một sự níu kéo, kìm hãm sự phát triển. # Một cổ 2 tròng đang kề cận một nạn đói kiệt quệ và trình độ dân trí rất thấp, Đảng lại cho ra đời một chính cương về văn hóa? Từ lúc còn chưa giành được chính quyền, bằng Đề cương Văn hóa, các nhà cách mệnh lúc ấy đã nhìn ra: Người Cộng sản phải hoạt động ở cả 3 mặt trận: Kinh tế, chính trị, văn hóa.
Dĩ nhiên, vào thời điểm ra đời Đề cương Văn hóa 70 năm trước, các khái niệm ấy được hiểu và đáp ứng được những đề nghị rất lớn mà cách mạng Việt Nam phải giải quyết lúc bấy giờ.
Sự có mặt kịp thời của đội ngũ trí thức chính là tiền đề dẫn đến thành công của cách mệnh tháng Tám. Khi nói về Đề cương Văn hóa Việt Nam năm 1943, nhiều quan điểm cho đến ngày bữa nay vẫn đề cao 3 nội hàm được đặt ra trong đó là: Dân tộc – Đại chúng - Khoa học. Nội hàm này, đặt trong bối cảnh ngày bữa nay, khi điều kiện vật chất đang đổi thay nhanh chóng, càng thấy rất rõ nguy cơ phát triển thiếu bền vững nếu văn hóa không được đề cao đúng mức.
Nhưng nếu hiện nay chúng ta đọc lại những quan niệm như: "Muốn cho ba nguyên tắc trên đây thắng, phải kịch liệt chống những khuynh hướng vǎn hóa hủ lậu, chiết trung, lập dị, bi quan, thần bí, duy tâm, v. ) Làm cho khuynh hướng tả thực xã hội chủ nghĩa thắng”…thì chúng ta sẽ thấy đó là những quan điểm không còn phù hợp nữa. Chuyên gia Nguyễn Trần Bạt cho rằng: Trong mối quan hệ giữa cách tân kinh tế, cải cách chính trị và cách tân văn hóa thì canh tân văn hóa đóng vai trò quan yếu hơn cả.
Cho nên việc hi vọng giá trị của Đề cương phải được đặt trong bối cảnh lịch sử ra đời và có những cách hiểu của ngày bữa nay cho những nội hàm Dân tộc – Đại chúng – Khoa học hợp với hoàn cảnh sơn hà hiện. Nhìn lại việc ra đời Đề cương Văn hóa 70 năm trước, rõ ràng nhận định của ông Nguyễn Trần Bạt về vai trò quan yếu của văn hóa là có cơ sở cả về lý thuyết và thực tế lịch sử.
Mặt khác, bản thân văn hóa với thuộc tính là những gì kết tinh lại quá khứ, đã bình thản mang một tính chất là sự lạc hậu so với sự phát triển của cuộc sống.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét